Nghệ thuật chiếu sáng

Vẽ thiết kế chiếu sáng tự nhiên

.1. Các đặc điểm của chiếu sáng tự nhiên cần lưu ý
1.1. Ánh sáng tự nhiên là thứ ánh sáng luôn đặt các nhà thiết kế vào thế bị động

      . Họ không thể chủ động đưa ra một giải pháp thiết kế chiếu sáng tự nhiên ổn định hiệu quả được. Các kiến trúc sư thường chỉ lợi dụng điều kiện khí hậu – ánh sáng để chọn hướng nhà chọn hình thức cửa sổ, cửa lấy ánh sáng trên mái, các thiết bị che nắng, lọc ánh sáng để khắc phục những tác động tiêu cực của khí hậu ánh sáng và tạo cho cóng trình có hình thức kiến trúc phù hợp với công năng, với cảnh quan thiên nhiên xung quanh.

         1.2. Việc sử dụng ánh sáng tự nhiên trong kiến trúc trước tiên cần vì mục đích công năng, vì điều kiện vệ sinh và tiện nghi nhìn, sau đó mới vì mục đích thẩm mỹ yêu cầu trang trí, sau khi xử lý các hiệu quả về mặt hình thể chất liệu mầu sắc của đối tượng dưới hiệu quả của ánh sáng. Giải pháp này muốn thực hiện tốt và chủ động thường phải kết hợp với chiếu sáng nhân tạo.
      1.3. Mỗi kiến trúc sư đều có những quan điểm riẻng và giải pháp xử lý của mình về mặt nghệ thuật sử dụng ánh sáng trong kiến trúc. Song họ đều có chung những nét tương đồng:
– Chiếu sáng phải tạo được sự hài hòa giữa công trình với môi trường thiên nhiên, giữa công năng kỹ thuật và thẩm mỹ nghệ thuật.
– Chiếu sáng kiến trúc phải là sự kết hợp khéo léo hiệu quả, có ý tưởng rõ ràng giữa giải pháp tự nhiên và nhân tạo, nghĩa là vừa có chủ động, có tĩnh, ổn định, lại có biến hóa thay đổi theo thời khắc. Chiếu sáng giữa ngày và đêm cho công trình kiến trúc đô thị cần phải có sự khác biệt để tạo những nét mới hấp dẫn (một số thí dụ minh họa có thể tham khảo các tác giả như Tadao Ando, Libeskind, Gehry, Norman Foster, Renzo Piano,
Steven Holl, Zana Hadid… có minh họa ở phần I).

   1.4. Ở nước ta khi trang trí chiếu sáng tự nhiên người ta thường bỏ qua yếu tố ánh sáng trực xạ của mặt trời, vì độ sáng quá cao gây ảnh hưởng tiêu cực tới thụ cảm thị giác, nâng cao nhiệt độ phòng, có hại cho điều kiện sức khỏe. Hướng cửa sổ lấy ánh sáng nên tránh quay về hướng nhiều nắng. Nếu có thể mở rộng cửa lấy ánh sáng quay về hướng Bắc và Nam, hoặc hướng về các môi trường cây xanh, các sân trong rcp bóng mát. Cũng cần lưu ý chống hiệu ứng nhà kính – bẫy nhiệt.
    1.5. Nước ta là nước nhiệt đới mưa nhiều cây cỏ quanh năm tốt tươi xanh mát có thể tạo nên các phông nền tốt cho thị trường người Việt. Trong kiến trúc nội thất cô gắng thực hiện những tỷ lệ sáng tối thích hợp như cảnh quan ngoài trời (tỷ lệ sáng tối 10:7:3 ứng với trần:tường:sàn).
   1.6. Việt Nam là nước nằm gần vùng xích đạo nên độ chói bầu tròi và sự bức xạ nhiệt mặt trời rất cao nên các cửa lấy ánh sáng cần có thiết bị che nắng hoặc dùng các loại chống bức xạ nhiệt, phản quang, thậm chí bên trong còn cần phải bổ sung các thiết bị rèm cố định hay di động.

  .1.7. Cách xử lý hiệu quả ánh sáng không thống nhất đối với mọi công trình. Từng loại công trình phải có cách thiết kế thích hợp riêng biệt.
.1.8. Các đại lộ rợp bóng cây nên bố trí hợp lý theo hướng trục Đông – Tây để vừa dẫn gió vào các khu ở dễ dàng vừa tạo được bóng mát nhiều suốt ngày cho các hành lang đi bộ.
.1.9. Các không gian đi bộ theo tuyến ngược lại nên có trục hợp lý theo hướng Nam – Bắc để sáng và chiều không gian này được các dẫy nhà mặt phố đổ bóng tạo sự râm mát dễ chịu cho khách bộ hành.
1.10. Các sân bóng ngoài trời phải có trục theo hướng Nam – Bắc để chống chói và tạo môi trường ánh sáng bình đẳng cho hai đội thi đấu (trục sân chỉ được lệch với trục Nam – Bắc không quá 15°).
1.11. Các công trình trường học, cơ quan hành chính, vãn phòng hình thức cửa sổ lấy ánh sáng là dạng cửa băng để tạo ánh sáng đều và phong phú cho nội thất.
3.1.12. Ánh sáng tự nhiên cho bảo tàng nghệ thuật, các siêu thị trung tâm thương mại nên dùng hình thức cửa mái hoặc cửa bên quay vào sân trong để tranh thủ có nhiều diện tích tường dành cho trưng bày.
1.13. Các công trình theo kiểu kiến trúc điêu khắc (có sự đan xen nhiều hình khối, mảng tường lồi lõm) hoặc các công trình tượng đài ngoài trời nên tránh quay các mặt chính về hướng Đông – Tây vì khó thể hiện được hiệu quả nghệ thuật thông qua sự đổ bóng và phản quang ánh sáng. Ngược lại các công trình cần nhấn mạnh hiệu quả đường viển (bóng dáng – siluet) lại cần lại hướng về hướng Đông và Tây vì vào lúc hoàng hôn hay rạng đông vẻ đẹp công trình được biểu lộ một cách đầy đủ.
1.14. Các công trình công cộng lớn hiện đại hoặc các công trình có độ cao, thường là các điểm nhấn đô thị dưới hiệu quả của ánh sáng mặt trời rất dễ tạo nên những nguồn chói lóa phản xạ bất lợi cho người sử dụng trong các không gian công trình lân cận, đặc biệt là các lái xe trên đường phố. Do đó cần hết sức lưu ý để khắc phục hiện tượng này.
2. Đặc điểm chiếu sáng một sô chiếu sáng công cộng
2.1. Nguyên tắc chiếu sáng tự nhiên cho các nhà công cộng là phải đồng thời thỏa mãn 2 yêu cầu:
– Bảo đảm các điều kiện vệ sinh công năng.
– Đảm bảo các yêu cầu về đặc thù kiến trúc loại hình và chất lượng thẩm mỹ, tạo cho công trình có ngôn ngữ kiến trúc riêng, phù hợp với điều kiện địa hình khí hậu và cảnh quan chung.
Muốn thế phải nghiên cứu sự ảnh hưởng sấp bóng của các công trình và cây cối xung quanh, đảm bảo các tầm nhìn cần thiết từ nội thất đến cảnh quan bầu trời bên ngoài. Việc chọn lựa độ cao cho phòng cũng như các hình thức che nắng là giải pháp đầu tiên để chọn lựa kiểu dáng và giải pháp chiếu sáng.
2.2. Khi xét tính chất và yêu cầu chiếu sáng của các công trình công cộng cần căn cứ đến yêu cầu công năng sử dụng. Ở đây cần phân biệt 2 loại:
a) Loại sử dụng thường xuyên suốt ngày đêm (24/24): bệnh viện…
b) Loại sử dụng gián đoạn: trường học, viện bảo tàng, các công trình vãn hóa…
Chiếu sáng các công trình này thường phải kết hợp chiếu sáng tự nhiên và nhân tạo.
Ánh sáng tự nhiên có tính năng sinh lý rất cao thường cho con người cảm nhận rất thật về màu sắc của kiến trúc. Chức năng chiếu sáng tự nhiên cũng phải kết hợp với yêu cầu thông thoáng tạo môi trường nội thất thích nghi với tính chất hoạt động của phòng và sự kết hợp 2 yếu tố này sẽ tạo ra những giải pháp kiến trúc có chất lượng về mặt công nãng cũng như thẩm mỹ.
Những kinh nghiệm sáng tạo kiến trúc thế giới đã cho thấy rõ các hiệu quả chất lượng này, đặc biệt là sự kết hợp hài hòa giữa khối kiến trúc và môi trường cảnh quan (tham khảo phần I, đã được giới thiệu ở phần mở đầu).