Nghệ thuật chiếu sáng

Nhu cầu xác định vùng tập trung thị giác và cá nhân hóa từng vùng hoạt động

Nhu cầu xác định vùng tập trung thị giác và cá nhân hóa từng vùng hoạt động 1

Ngày nay, thời đại chiếu sáng hóa – hiện đại hóa, đòi hỏi mỗi con người phải biết lao động cũng như nghỉ ngơi một cách “hết mình”. Xã hội loài người càng tiến hóa và phát triển, thì các hình thức hoạt động của con người càng trở nên đa dạng, phức tạp. Khi làm công tác tổ hợp và bố trí, xếp đặt khong gian cho các hình thức hoạt động của con người thì các nhà thiết kế đã tập hợp một số hoạt động riêng biệt không gây ảnh hưởng, và có thể kết hợp với nhau vào cùng một không gian, đồng thời cũng đã biết xác định ra những vùng “lãnh thổ” mang tính cá nhân trong một không gian chung đa năng. Từ đó, các không gian đa chức năng phức tạp xuất hiện và làm giảm bớt diện tích lãng phí dành cho các không gian giao thông. Xuất hiện đồng thời với các không gian đa chức năng là nghệ thuật xử lý ánh sáng để làm tập trung sự chú ý thị giác vào vùng hoạt động, hay cá nhân hóa vùng “lãnh thổ” cho một hoạt động nào đó trong một không gian đa chức năng để tạo sự riêng tư, độc lập tương đối.
Sự chiếu sáng cho một không gian đa chức năng là nhằm mục đích cải thiện môi trường, nơi diễn ra các hoạt động của con người, chứ không phải là đưa sự tập trung vào để tạo ra một nền gây nhiễu thị giác làm sao nhãng sự chú ý, khả năng tập trung vào các hoạt động hiệu quả của con người. Theo quy tắc chung, những không gian riêng biệt với một hoạt động đặc trưng có thể chiếu sáng tạo ra một vùng tập trung mạnh, có ích lợi đặc thù riêng cho hoạt động đó. Ngược lại, ở không gian có các hoạt động khác nhau, không nên chiếu sáng làm cho một hoạt động riêng biệt nào đó thu hút sự tập trung chú ý của thị giác số đông. Sự chiếu sáng phải tạo ra được một bầu không khí dễ hiểu cho phép người sử dụng có thể tự do chọn lọc cho riêng mình một vùng trung tâm lợi ích để tập trung sự chú ý thị giác vào đó, không tạo ra sự sao lãng đãng trí cho các vùng hoạt động khác của không gian đa chức năng hay tập thể. Chất và lượng chiếu sáng phải phù hợp với mỗi hoạt động.

Trong một phòng làm việc, tất nhiên là vùng tập trung ở đó mà nó phải tạo ra sự thoải mái, tự do đưa mắt nhìn của người sử dụng để tìm đến những vùng tập trung lợi ích khác như những tác phẩm nghệ thuật hay cảnh quan ở bên ngoài. Xác định các trung tâm chú ý (thị giác) trong môi trường chiếu sáng có thể làm đơn giản hóa việc thực hiện công việc, và tạo sự dễ dàng cho việc tập trung trí tuệ của người sử dụng. Trong một không gian có chứa các vùng trung tâm thị giác để tập trung sự chú ý thị giác phải được xác định một cách khẳng định nhờ vào sự kết họp của thiết bị chiếu sáng nhấn và các yếu tố kiến trúc độc đáo.
Dù sống ở đâu hay làm việc gì, con người đều tỏ ra mong muốn cá nhân hóa một vùng “lãnh thổ” cho riêng mình, để tiến hành có hiệu quả các hoạt động và đó là một nhu cầu mang tính tâm lý – sinh học. Ở những nơi công cộng như trong thư viện, việc có thể tự do điều khiển ánh sáng tại chỗ, cũng như cách sắp xếp đồ đạc là biện pháp duy nhất để người đọc có thể tạo cho mình một chỗ riêng trong lòng địa phận công cộng.

Việc có thể tự do điều chỉnh ánh sáng theo ý thích của mình mà không làm ảnh hưởng tới những người xung quanh trong thư viện, sẽ tác động vào ý thức của người sử dụng và làm cho họ có cảm giác như đang làm việc ở nhà hay được sở hữu một vùng hoạt động cho riêng mình (hình 2.18). Trong các văn phòng đòi hỏi một môi trường làm việc rộng và thông thoáng, thì cũng như các biện pháp trên nên sử dụng các thiết bị, hệ thống ánh sáng kết hợp với việc bố trí đồ đạc để phân chia và xác định những vùng “lãnh thổ” riêng cho từng nhóm nhỏ hay từng người sử dụng. Việc cá nhân hóa một vùng “lãnh thổ” bằng các thiết bị, hệ thống ánh sáng, sẽ làm hài lòng người sử dụng hơn nếu như chúng được kết hợp với các yếu tố kiến trúc như các ô lõm trên trần giả trải rộng mênh mông mà người sử dụng có cảm giác là từng ô này dành riêng cho mỗi vị trí của họ.
Tóm lại, với một xu hướng nổi trội trong kiến trúc đương đại là sự phát triển mạnh mẽ các không gian rộng, đa chức năng thì việc sử dụng ánh sáng để lôi cuốn sự tập trung thị giác vào các vùng tập trung lợi ích hay cá nhân hóa một vùng hoạt động là biện pháp hữu hiệu nhất. Do vậy, để đánh giá một giải pháp chiếu sáng trong kiến trúc, ta có thể dựa thêm vào một tiêu chuẩn nữa đó là khả năng đáp ứng được nhu cầu tập trung lợi ích, tức sự chú ý thị giác và cá nhân hóa một vùng của giải pháp chiếu sáng trong không gian lớn.

Nhu cầu xác định vùng tập trung thị giác và cá nhân hóa từng vùng hoạt động 1