Nghệ thuật chiếu sáng

Nguyên lý khai thác ánh sáng phần 3

1. CÁC LOẠI CHÓI LÓA VÀ NHIÊU ỒN THỊ GIÁC KHÁC
     Ánh chói là ánh sáng phát ra sự chói lòa mà có thể làm mất tập trung hoặc cản trở sự nhận thức thị giác. Người già dễ bị ảnh hưởng mạnh bởi ánh sáng chói lòa hơn những người trẻ. Sự thiếu tiện nghi của ánh sáng chói lòa có thể làm không thoải mái, thậm chí gây tổn thương nhưng không làm thay đổi đáng kể khả năng đối với việc thực hiện yêu cầu về thị giác. Nó bị ảnh hưởng bởi các điểu kiện sáng bên trong toàn bộ trường nhìn. Ánh sáng chói làm giảm khả năng nhận biết thông tin hình ảnh cần thiết cho việc thực hiện các yêu cầu công việc. Nó bị ảnh hưởng bởi sự rực rỡ của đối tượng (như ánh sáng mặt trời chiếu trực tiếp lên trên một chiếc bàn, hoặc trong một điều kiện nguy hiểm, đó là ánh sáng đèn pha của một chiếc ôtô đang đi vào ban đêm).
Trong những ví dụ về ánh sáng chói dưới đây thì ánh sáng chói gày ra bởi nguồn sáng trực tiếp gọi là chói trực tiếp và ánh chói từ một bề mặt bóng do sự phản xạ hình ảnh của nguồn sáng gọi là chói do phản xạ. Sự thiếu tiện nghi và tác dụng làm mất khả n?ng nhận biết của ánh sáng chói cũng có thể được gây ra do chói trực tiếp hoặc do chói phản xạ. Sự che phản xạ xuất hiện khi những vùng nhỏ của vùng yêu cầu thị giác và vùng gần nhất xung quanh: chữ viết tay bằng bút chì dễ bị che phản xạ vì thế nó có tác dụng như những chiếc gương nhỏ xíu.
Chú ý: Những bề mặt bóng và nguồn sáng tại góc phản chiếu có thể tạo ra các phản xạ che, nơi mà sự tương phản giữa vùng yêu cầu thị giác và xung quanh nó sẽ giảm đi rất đáng kể. Vị trí của mắt người không cần sự che chắn nhiều từ ánh sáng chói do phản xạ từ mặt bàn ở xa hoặc sàn nhà.
Trong thiết kế chiếu sáng người ta đưa khái niệm ồn thị giác tức là hiện tượng gây nhiễu thụ cảm trường nhìn, cản trở cho việc tập trung nhìn có chất lượng. Ngoài hiện tượng chói lóa (khi độ sáng của vật thể vượt quá 5000cd/m2) và hiện tượng ngược sáng thông thường (contre-soleil) làm cho sự nhìn chỉ thấy bóng dáng đường viền vật thể in trên một phông sáng, không cho phép phân biệt rõ các chi tiết và hình khối, còn có hiện tượng “lỗ đen”. Đó là hiện tượng thường gặp trong chiếu sáng nội thất, khi trường nhìn bao quát một mặt kính lớn trong suốt, nhìn ra cảnh vật bên ngoài, ban đêm trở thành một mảng đen lớn bóng phản xạ rất rõ các nguồn sáng trong nhà (trên trần và mặt tường đối diện) làm cho sự thụ cảm không gian và các vật thể trong đó không hiệu quả. Để khắc phục thường phải tìm cách che dấu sự phản xạ của nguồn sáng lên kính, hoặc dùng các rèm che, che các lỗ kính.
2. ÁNH SÁNG CHÓI DO PHẢN XẠ VÀ Sự CHE PHẢN XẠ
      Sự che phản xạ có thể xuất hiện khi góc của ánh sáng tới trên bề mặt làm việc nằm ngang nằm bên trong vùng nhìn của người quan sát. Một nguồn sáng được nằm trong góc phản chiếu khi mà góc của tia tới bằng góc nhìn. Hầu hết các góc nhìn để đọc và viết trên mặt bàn nằm ngang là 25°.
Để giảm phản xạ che:
1. Để nguồn sáng cách xa góc phản chiếu (ánh sáng ban ngày từ mặt tường bên có thể cung cấp những điều kiện sử dụng thị giác tương đương 3 lần độ dọi của nguồn sáng điện trên trần nhà).
2. Sử dụng ánh sáng cố định với độ rọi bề mặt thấp.
3. Cung cấp những độ sáng giống nhau có liên quan trong các phòng (bằng các nguồn sáng không trực tiếp).
4. Sử dụng mặt phẳng làm việc xỉn với hệ số phản xạ 35 – 50% (tránh dùng mặt bàn
trắng… với hệ số phản xạ bề mặt > 85%).
3. CÁCH TÌM NGUỒN SÁNG TRONG VÙNG GÂY KHÓ CHỊU
     Kiểm tra các nguồn sáng trong vùng gây khó chịu bằng cách di chuyển một chiếc gương nhỏ hoặc một bức ảnh bóng cỡ 8 X 10 trên khắp mặt phẳng làm việc (mặt bàn, vị trí của những tấm chắn).
Những hình ảnh sáng của những nguồn sáng cố định hay những chiếc đèn đã được phản xạ trong gương chỉ ra rằng họ nên đặt lại vị trí, di chuyển hay che chắn. Nếu những hình ảnh phản chiếu lại là do các bề mặt của phòng sáng, hãy hoàn thành chúng bằng những bề mặt xỉn, hệ số phản xạ thấp.
Những mặt phẳng làm việc nghiêng có thể làm giảm kích thước vùng gây khó chịu (vị trí nơi mà nguồn sáng gây ra chói phản xạ) và di chuyển nó hướng về phía người ngồi tại bàn làm việc.
Chú ỷ: Để khắc phục tính không đồng nhất của bề mặt hay nhược điểm của vật liệu, sự hỗn tạp của lớp sơn… Nguồn sáng nên đặt ở góc phản xạ. Sự hỗn tạp khi đó sẽ được làm nổi bật do bóng tạo bởi ánh sáng trực tiếp.