Nghệ thuật chiếu sáng

Nguồn sáng nhân tạo trong thiết kế chiếu sáng nghệ thuật phần 1

      Ngày nay, lĩnh vực khoa học kỹ thuật áp dụng trong xây dựng có nhiều tiến bộ, đổi mới nên việc đơn thuần sử dụng ánh sáng tự nhiên không bao giờ thỏa mãn yêu cầu của các kiến trúc sư, do đó các nguồn sáng nhân tạo được kết hợp sử dụng. Những nguồn sáng nhân tạo có ưu điểm mà các nguồn sáng tự nhiên không có, đó là dễ dàng điều khiển theo ý muốn, cho phép ta chiếu sáng hiệu quả các không gian bên trong một cách tối đa. Nguồn sáng nhân tạo có thể sinh ra ánh sáng có màu sắc đa dạng và cường độ sáng ổn định. Chúng có thể đáp ứng được yêu cầu về chiếu sáng công năng và chiếu sáng thẩm mỹ bên trong hay bên ngoài công trình. Nhưng nguồn sáng nhân tạo cũng có những nhược điểm như đòi hỏi chi phí cao cho đầu tư cũng như năng lượng điện tiêu thụ lại không thể sinh ra được ánh sáng hoàn toàn trắng như ánh sáng ban ngày nên sự phản ánh màu sắc của các đối tượng kiến trúc tới mắt người quan sát không chính xác tuyệt đối. Ngày nay, mọi người đều công nhận rằng, khả năng sáng tạo ra những công trình kiến trúc có chất lượng thẩm mỹ cao của các kiến trúc sư là không có giới hạn, nhưng cần đi kèm với sự phát triển không ngừng trong lĩnh vực sáng tạo ra các nguồn sáng nhân tạo linh hoạt. Trên phương diện hiệu quả nghệ thuật, chuyên gia ánh sáng đã phân biệt năm dạng, kiểu chiếu sáng nhân tạo.
a) Chiếu sáng đa hướng khuếch tán (chiếu sáng gián tiếp)
       Đây là chiếu sáng tạo ra ánh sáng về mọi hướng, và bao trùm lên mọi đồ vật trong không gian. Nguồn sáng đa hướng là bầu trời sáng với các đám mây khổng lồ đóng vai trò như các chao đèn lớn để phân tán và giảm độ sáng của các chùm tia sáng mặt trời có độ sáng mạnh. Nó là kiểu chiếu sáng có kích thước tương đối lớn, và độ sáng không quá mạnh, trải đều nên rất khó tạo ra bóng đổ. Trong lĩnh vực chiếu sáng nhân tạo thì chiếu sáng đa hướng là bóng đèn tuýp, hay một bóng đèn được bao che bởi những vật liệu mờ bên ngoài để làm giảm độ sáng và phân tán các tia sáng của bóng đèn khi chúng xuyên qua vật liệu này (khi đó sẽ không thể nhìn thấy bóng đèn mà chỉ thấy ánh sáng tỏa đểu của nó từ mọi phía trong không gian. Nó có thể được tạo ra bằng một nguồn sáng đèn bất kỳ có chao che và chao đèn được điều chỉnh sao cho ánh sáng được hắt chiếu ngược lên trần nhà (thường màu sáng), lúc này trần nhà sẽ có hiệu quả giống với bầu trời sáng đầy các đám mây có thể khuếch tán ánh sáng ra mọi phía trong không gian. Tương tự, chiếu sáng đa hướng còn có thể được tạo ra nếu như các bức tường trong phòng được phủ màu trắng. Khi có ánh sáng chiếu tới, các bức tường này cũng đóng vai trò như là các mặt khuếch tán ánh sáng.    

     Thậm chí, một cái chao đèn thật lớn bằng thủy tinh mờ cũng cho ta một ví dụ về chiếu sáng đa hướng.
Loại chiếu sáng này tạo ra được không gian mang tính biểu cảm êm dịu, phẳng lặng, bởi vì nó không làm chói mắt khi hoạt động trong không gian được chiếu sáng đó. Trong nghệ thuật sử dụng ánh sáng thì chiếu sáng đa hướng là chiếu sáng lý tưởng để tạo ra ánh sáng nền, và người ta thường áp dụng bổ sung thêm các loại chiếu sáng khác để tạo phong cách riêng cho từng môi trường được chiếu sáng.

     Với các đặc tính trên, chiếu sáng đa hướng hay được áp dụng để chiếu sáng nội thất các công sở nhà máy, nhà ga công trình công cộng hay phòng khách, bếp, các phòng nhỏ trong nhà ở và đặc biệt nó rất phù hợp với không gian phục vụ hoạt động xem truyền hình. Chiếu sáng da hướng còn đem đến cho không gian được chiếu sáng cảm giác mang tính cổ xưa, gợi không khí lịch sử, truyền thống vì trước đây con người thường sử dụng nến để chiếu sáng, và các kiểu chiếu sáng này hay được đặt dấu kín trên nóc tủ sau các gờ phào. Chiếu sáng đa hướng nên bố trí kín đáo hoặc ở những nơi càng xa tầm mắt càng tốt và không được quá chói.
Chiếu sáng tập trung theo một hướng chủ đạo (chiếu sáng trực tiếp)
* Chiếu sáng nhấn
Trên nền của ánh sáng do chiếu sáng đa hướng (chiếu sáng gián tiếp) tạo ra, thì chiếu sáng nhấn cho phép bạn có thể nhấn và làm nổi bật các đồ vật hay các đối tượng kiến trúc cần quan sát. Chiếu sáng nhấn chỉ áp dụng để chiếu sáng cho một diện tích hay một không gian đơn lẻ có giới hạn, hay nói cách khác là chiếu sáng nhấn là chiếu sáng cho một vùng nhỏ theo một hướng nhất định. Chiếu sáng nhấn có thể là cây đèn bàn có chao đèn mờ tạo đục đến mức ánh sáng trưc tiếp không thể xuyên qua được.
Chiếu sáng đa hướng khuếch tán có xu hướng làm dẹt, và mang tới cường độ sáng đồng đều trong toàn bộ căn phòng. Chiếu sáng tập trung, kiểu chiếu sáng nhấn thì ngược lại, nó lại tạo được phong cách riêng và cảm giác hấp dẫn thú vị cho căn phòng nhờ khả năng lôi cuốn thị giác tập trung vào những khu vực đã được định trước. Ví dụ một bức tường được chiếu sáng nhấn, tạo ra các “miếng vá” bằng ánh sáng, các nhịp điệu thị giác cho ta cảm giác phong phú không đơn điệu, mà hơn thế còn là cảm giác kỳ lạ ấn tượng rất khác như khi nhìn vào bức tường phẳng được chiếu sáng đồng đều với cùng một cường độ ánh sáng. Đèn Halogen điện áp thấp rất phù hợp với kiểu chiếu sáng nhấn bởi ba đặc điểm chính của nó: sinh ra ánh sáng trắng đối lập với ánh sáng nền của kiểu chiếu sáng đa hướng có gam màu ấm. Nó có kích thước nhỏ nhưng sinh ra ánh sáng có độ sáng cao, tạo ra bóng đổ đậm và sắc nét. Đặc biệt là hầu như bóng đèn Halogen điện áp thấp nào cũng có phần phía sau được tráng phủ một lớp vật liệu có độ bóng cao để phản xạ ánh sáng, và điều này giúp cho người ta dễ dàng trong việc điều chỉnh ánh sáng sinh ra chiếu vào khu vực cần được chiếu sáng định trước, để nhấn mạnh khu vực đó. Hệ thống chiếu sáng nhấn, có thể được lắp trên trần nhà chiếu xuống hay có thể là những bóng đèn với phích cắm, để dễ dàng di chuyển chúng tới nơi cần được chiếu sáng. Những không gian thích hợp cho việc áp dụng kiểu chiếu sáng nhấn đó là các không gian chứa những đối tượng kiến trúc có giá trị nghệ thuật cao, cần được chiêm ngưỡng (Bảo tàng), hay không gian có màu sắc chi tiết trang trí phong phú đa dạng.