Nghệ thuật chiếu sáng

Nguồn sáng ẩn

     Căn cứ đầu tiên để tính đến việc sử dụng phương án này là giá thành. Điều này được quyết định bởi kiểu sắp xếp để duy trì và ẩn giấu nguồn sáng. Trong các trường hợp mà ý đồ kiến trúc được coi trọng và giá thành kết cấu đặt ra là không được phép tăng thì người ta sẽ xem xét tổng chi phí cho chiếu sáng qua giá cả trang thiết bị chiếu sáng. Trang thiết bị tạo ra nguồn sáng ẩn có thể là một loại đèn phản quang hay có thể sử dụng phương pháp đặt thêm gương để tạo sự phản xạ ánh sáng. Nguyên tắc đơn giản nhất để đạt được sự thuyết phục trong thiết kế kết cấu của hệ thống chiếu sáng ẩn là phải đưa ra được hiệu quả do sự sắp xếp hợp lý của hệ thống thiết bị chiếu sáng mang lại.
       Hiệu quả của phương pháp chiếu sáng gián tiếp phụ thuộc vào cấu trúc và tính chất tiếp nhận nguồn sáng của các mặt phản xạ.
Người ta sẽ dùng mặt phản xạ định hướng cho ánh sáng để tạo được nhũng vùng sáng hiệu quả nhất. Mặt phản xạ này được dùng có thể là mặt trần nhà. Khi chiếu đèn từ mặt phẳng gần trần nhất (trần giả), ánh sáng sẽ dừng lại và phản xạ mạnh nhất khi gập mặt trần.
        Chất lượng ánh sáng chiếu lên các bề mặt tất nhiên còn phụ thuộc vào số lượng đèn và tính phản quang của bề mặt. Khi nguồn sáng được đạt ở những vùng gần như vuông góc với bề mặt phản xạ thì điều quan trọng là ở góc tới của tia sáng sẽ tạo hiệu quả ra sao. Nếu chiếu ánh sáng hắt lên trần nhà từ một bức tường thì khoảng cách thích hợp từ nguồn sáng tới trần bằng 1/4 độ rộng tối đa mà trần được chiếu sáng từ bức tường. Thực tế thì độ rộng của trần nhà có thể được tính như khoảng cách giữa nguồn sáng với một bức tường ở xa hơn. Vì vậy hiển nhiên nguồn sáng có thể được đãt ở xa tường hơn nếu được sắp đặt hợp lý. Cũng trong trường hợp này, nếu ánh sáng được chiếu tới 2 mặt của căn phòng thì khoảng cách từ nguồn sáng tới trần sẽ là 1/8 chiều rộng của trần. Còn nến không tính đến sự phản xạ ánh sáng của các bề mặt thì khoảng cách đó sẽ là 1/6.
        Ta có thể làm thay đổi độ suy giảm ánh sáng bằng cách tạo độ gãy trên bề mặt phản xạ, nhưng phương pháp có lợi hơn có lẽ là sơn mầu tối cho phần tường phía trên nguồn sáng và sơn mầu nhẹ cho trần nhà.
         Đối với nguồn sáng ẩn, đèn có thể được đặt ở trên trần nhà, tường hoậc đặt ở những bề mặt đặc biệt trong phòng. Nhưng nên nhớ rằng, khi thiết kế nguồn sáng trên trần, phần ánh sáng chiếu trực tiếp sẽ tập trung nhiều bụi nhất. Ở những nơi có độ ẩm cao, không có bụi, đặc biệt là những vùng khí hậu không ôn hòa thì việc bảo dưỡng là rất quan trọng. Nhưng đối với phương pháp chiếu sáng ẩn thì những vấn đề về bảo dưỡng hay bụi không cần phải bận tâm nữa. Tuy vậy thì những phương pháp chiếu sáng gián tiếp vẫn nên có các biện pháp bảo dưỡng thích hợp.
        Chiếu sáng gián tiếp là hình thức chiếu sáng có mức độ tự nhiên khá cao, dựa trên tính chất phản quang của các bề mặt khác nhau. Khi các bề mặt này không được bảo dưỡng tốt nghĩa là hiệu quả về mặt kỹ thuật sẽ bị hạn chế, phương pháp này trở nên không kinh tế. Người ta phải lựa chọn sử dụng cách này trong trường hợp bất khả kháng khi mà không còn bất cứ cách nào khác để đạt được kết quả mong muốn.
        Bản chất của phương pháp là đưa ra nguyên tắc bố trí ánh sáng gián tiếp thích hợp cho việc tạo ra một hình thức chiếu sáng như ý muốn hơn là việc tạo ra loại chiếu sáng kiểu “công nghiệp”. Dù sao thì cũng có thể nói rằng phương pháp này đã đáp ứng được những đòi hỏi cao về chiếu sáng.
Điều đơn giản tiện dụng nhất của phương pháp này là có thể sử dụng phương pháp che chắn kiểu vòm. Với nó, ta có thể tạo được “hiệu quả không gian”, rất được ưa chuông ở một số loại công trình kiến trúc. Nói chung thì phương pháp chiếu sáng ẩn thích hợp cho nhà hát, tàu biển và chiếu sáng trong nội thất nhà ở hơn là cho các cơ quan, vãn phòng.
Nguồn sáng ẩn đơn thường đưa tới hiệu quả yếu ớt, kém sinh động và thiếu sự kích thích thụ cảm thị giác về chất lượng ánh sáng, bóng đổ. Khi cường độ ánh sáng thấp, hiệu quả ánh sáng tạo ra sẽ rất tối tăm, ảm đạm. Mặt khác nếu cường độ ánh sáng cao thì hiệu quả tạo ra có thể bị quá chói, trừ khi các bề mặt xung quanh nó được sắp đặt có tính toán.
           Phương pháp chiếu sáng ẩn dùng trong nội thất sẽ tạo ra hiệu quả kích thích thụ cảm thị giác, tạo điểm nhấn và định hướng không gian. Quan trọng nhất là các bề mặt phản xạ, chúng có thể được thiết kế bằng nhiều cách nhưng phải đạt được mục tiêu xác định là hiệu quả tối đa. Bề mặt phản xạ có thể là thô nhám do cấu trúc của vật liệu tạo nên. Ở những bề mặt nhẵn bóng, nguồn sáng sẽ được phản xạ từ nhiều góc và sự phản xạ này có thê điều tiết được.
Sử dụng mặt phản xạ đục mờ tốt cho trường hợp trần phảng. Khi không đạt được hiệu quả nói trên là do kết cấu vật liệu của mặt phản xạ.
        Tóm lại, có thể nói rằng, nguồn sáng ẩn ít hiệu quả khi sử dụng đơn độc, nhưng dùng kết hợp với các phương pháp chiếu sáng khác thì có thể mang lại hiệu quả hoàn hảo nhất, và kiểu chiếu sáng này sẽ ngày càng được ưa chuông và sử dụng rộng rãi.