Nghệ thuật chiếu sáng

Màu sắc trong thiết kế chiếu sáng nghệ thuật

Sắc độ mở (chroma) là mức độ giầu mầu sắc hay cường độ mầu được phân biệt thành 14 mức độ. Sắc độ thấp hầu như có mầu xám. Mầu tươi nhất có sắc độ từ 12 – 14. Ký hiệu dùng trong hệ Munsell gổm 3 khía cạnh: mầu – giá trị/sắc độ, ví dụ: 5R – 4/10.
Trong 3 khía cạnh này, khía cạnh giá trị có mối quan hệ trực tiếp đến thiết kế chiếu sáng.
Thuật ngữ “Nhiệt độ – màu” nghĩa là ứng với mõi màu sẽ có một nhiệt độ tương ứng với nó. Do đó, dựa vào phổ ánh sáng và tác động tâm lý của khái niệm “Nhiệt độ – màu” lên con người, người ta có thể chia nguồn sáng thành ba loại nguồn sáng chính đó là nguồn sáng Nóng, nguồn sáng Trung tính và nguồn sáng Lạnh

Màu ánh sáng của một nguồn sáng nào đó phụ thuộc vào tỉ lệ pha trộn giữa các màu với nhau trong phổ ánh sáng của nó. Ánh sáng có màu đỏ được sinh ra từ nguồn sáng mà trong phổ của nó màu đỏ chiếm tỉ lệ nhiều hơn các màu khác. Khi cảm thụ màu sắc, con người còn đồng thời chịu tác động tâm lý của nó. Các tác động tâm lý của màu sắc lên con người cho đến nay vẫn chưa được cắt nghĩa rõ ràng, tuy nhiên đã có nhiều cố gắng giải thích nó về mặt vật lý, dựa theo y học và sình học. Nhiều ý kiến cho rằng, tác động của màu sắc lên tâm lý con người chủ yếu là do sự “Liên tưởng” của họ. Ví dụ, màu da cam làm ta liên tưởng tới ngọn lửa, do đó gây ra nóng. Màu xanh da trời, lá cây hay nước biển gợi nhớ về bầu trời, vòm lá, nước cho cảm giác lạnh.
Người ta phân biệt 3 loại nguồn sáng:
a) Ánh sáng nóng
Ánh sáng nóng sẽ làm tăng thêm màu đỏ và da cam của đồ vật, làm sẫm đi các màu xanh da trời và xanh lá cây. Màu nóng cho cảm giác nặng về khối lượng hơn so với các màu khác, và thường gây ra một số tác động tâm lý cho con người. Vật thể được chiếu ánh sáng màu nóng cho cảm giác như ở “gần” với người quan sát hơn so với thực tế. Các nhà y học còn cho rằng màu đỏ gây ra cao huyết áp, tăng nhịp thở, gây kích thích làm cho con người cảm giác vui tươi, hưng phấn nhung Lại chóng mỏi mệt. Màu da cam được coi là màu có ảnh hưởng tốt đến hệ thống tiêu hóa. Màu vàng gây kích thích cho sự làm việc của trí óc. Khi ta dùng những nguồn sáng màu nóng chiếu mạnh từ trên cao xuống và tạo sao cho bóng đổ của vật thể đậm và sac nét, ta sẽ có cảm giác về thời gian – một buổi chiều mùa hạ đầy ấn tượng.
Do những tác động tâm lý rõ rệt đối với con người nên ánh sáng nóng, ấm thường được sử dụng ở những không gian nhỏ, hẹp hay ở nơi có màu chủ đạo là màu nóng hoặc màu sẫm, để tạo ra cảm giác ấm cúng và tiện nghi. Cách sử dụng nguồn sáng này thường gặp ở nhà băng, các không gian vui chơi, giải trí, nhà ở và các văn phòng tư nhân nhỏ mà kiến trúc nội thất có sử dụng nhiều vát liệu là gỗ “liên tưởng”.
b) Nguồn sáng trung tính
Ánh sáng trung tính là ánh sáng có màu trắng. Ánh sáng trắng thường gây ấn tượng lạnh lùng và trống rỗng nhưng nó làm tăng độ chói và sự tác động của các màu sắc đứng bên cạnh.
Do đó ánh sáng trung tính được sử dụng khỉ cần có sự đồng đều, không nhấn mạnh một màu sắc đặc biệt nào, nó thích hợp với mọi màu sắc nóng cũng như lạnh. Vì thế nó rất hay được sử dụng trong các cửa hàng lớn để đối phó với việc thay đổi màu sắc liên tục của các loại hàng hóa bầy bán trong cửa hàng.
c) Nguồn sáng lạnh
Ngược lại với màu nóng, các màu lạnh cho ta cảm giác “nhẹ” về khối lượng và “xa xôi” về khoảng cách. Màu lục và xanh trời gây cảm gỉác tươi mát, làm dịu sự kích động, tạo cảm giác bình yên thư giãn. Màu lục còn được coi là có tác dụng ghép con người vào kỷ luật, bắt con người nghiêm khắc tự kiểm điểm mình. Màu tím ngoài cảm giác lạnh còn gây ra tâm trạng buồn chán tạo tâm lý thụ động, uể oải.
Ánh sáng lạnh được dùng khi muốn tạo cảm giác thư giãn nghỉ ngơi ở phòng ngủ, hay tin tưởng hy vọng ở bệnh viện. Nó được sử dụng trong kiểu trang trí nội thất hiện đại với gam màu chủ đạo là trắng, đen, xám màu nhũ bạc hay thủy tinh. Ánh sáng lạnh thường tạo ra khung cảnh phong cách hiện đại, phù họp với các khu vực công cộng có không gian rộng như sân bay, sân vận động, các nhà hàng ăn nhanh, hoặc được sử dụng ở ngoài trời vào buổi đêm vì nó rất hài hòa với sắc lạnh của ánh trăng và màu xanh của cỏ cây. Tuy nhiên, người ta tránh dùng ánh sáng lạnh để chiếu sáng mặt tiền những ngồi nhà ốp bằng gạch đỏ, và việc sử dụng nhiều ánh sáng lạnh vào buổi đêm trong nhà sẽ có thể đem đến cảm giác lạnh lẽo cô quạnh không ấm cúng.
Tóm lại, khi lựa chọn các loại nguồn sáng, nhà thiết kế phải đặc biệt chú ý tới phổ ánh sáng, hay nói một cách khác là màu của nguồn sáng để khi áp dụng chúng cho một không gian công năng kiến trúc nào, thì nó có tác động tâm lý tích cực tới người đang hoạt động công năng trong không gian đó. Trong bảng 2.4 tổng kết một số tác động tâm lý của phổ màu sắc tới con người.