Nghệ thuật chiếu sáng

Kết luận và kiến nghị trong thiết kế chiếu sáng phần 1

        Từ lâu ánh sáng đã là người bạn không chỉ trong đời sống hàng ngày của con người và xã hội mà cả trong đời sống nghệ thuật, nhưng chỉ vài ba thập kỷ gần đây ánh sáng mới thực sự thâm nhập mạnh mẽ vào nghệ thuật kiến trúc. Có thể nói “ánh sáng đã trở thành một thành tố không thể thiếu hay ít ra cũng như một nguyên liệu hiệu quả tạo nên sức biểu cảm của nghệ thuật kiến trúc”. Sang thế kỷ XXI, kỷ nguyên văn minh tin học, điện khí hóa toàn cầu thì ánh sáng nhân tạo sẽ còn giữ vị trí quan trọng và chủ đạo trong tổ chức môi trường sống và sáng tạo nghệ thuật xã hội trong đó có kiến trúc.
Ngày nay, việc thiết kế ánh sáng được công nhận là một công việc đầy sáng tạo, không phải của kỹ sư điện và ánh sáng ở giai đoạn sau của quá trình thiết kế kiến trúc, mà nó đòi hỏi sự kết hợp ngay từ đầu giữa các kỹ sư với kiến trúc sư cùng giải quyết, thậm chí còn phải trở thành kiến thức cũng như bản lĩnh của kiến trúc sư chủ nhiệm công trình, để dựa vào đó họ có thể sáng tạo ra những sản phẩm có giá trị toàn diện và đích thực về mặt công nghệ cũng như nghệ thuật có thể được công nhận như những kỳ quan của con người (tác phẩm bất hủ của các nhà thiết kế lừng danh, các kiến trúc sư bậc thầy, các danh nhân kiến trúc). Ánh sáng trong nghệ thuật kiến trúc đang là nguồn cảm hứng lớn lao cũng là phương tiện hữu hiệu giúp các kiến trúc sư có thể sáng tạo ra những ý tưởng kiến trúc độc đáo chứa đầy tính triết luận cao cả và tính nhân văn, có thê nâng cao tầm văn hóa của một dân tộc, thường chỉ có thể cảm nhận và thật khó định lượng.
         Đối với kiến trúc sư thì thủ pháp vận dụng, lựa chọn nguồn sáng, kiểu chiếu sáng phù hợp với đặc thù của không gian kiến trúc về mặt công năng, thẩm mỹ và kỹ thuật xã hội là điều tiên quyết, nhưng đồng thời có đáp ứng được các nhu cầu tâm lý – sinh học của con người đang thực thi các hoạt động trong không gian đó hay không thì hiệu quả về mặt tạo thẩm mỹ của các giải pháp ánh sáng trong tổ hợp nghệ thuật kiến trúc mới thật đa dạng phong phú và có chất lượng cao.
Những công trình kiến trúc thành công tiêu biểu của các kiến trúc sư bậc thầy, các viện sĩ kiến trúc thế giới, những người đoạt giải thưởng kiến trúc Pritzker, đều là những tác phẩm được sáng tạo có công đóng góp quyết định của thủ pháp ánh sáng, của “trò chơi” không gian ánh sáng.
          Thật vậy, giải pháp chiếu sáng chỉ đạt hiệu quả cao khi người kiến trúc tạo được sự hài hòa giữa môi trường kiến trúc với môi trường thiên nhiên xung quanh khi nắm vững các đặc trưng và công dụng của nguồn sáng, biết dùng nó một cách thông minh chính xác và điêu luyện như một”trò chơi” trí tuệ và nghệ thuật.
Các cách xử lý ánh sáng trong kiến trúc không thể nhất quán về nguyên tắc và phương pháp, cũng như có thể cùng mang lại hiệu quả giống nhau đối với từng loại công trình, từng bối cảnh cụ thể. Vì vậy ở từng loại công trình, từng loại đối tượng kiến trúc cần phải được xử lý sáng tạo theo những nguyên tắc và thủ pháp riêng thường mang rõ dấu ấn cá nhân và hoàn cảnh.
    KIẾN NGHỊ
         Chúng ta, những kiến trúc sư Việt Nam cần phải mạnh dạn và sáng tạo hơn trong việc sử dụng hiệu quả ánh sáng cho tổ hợp nghệ thuật kiến trúc, để góp phần tạo cho nền kiến trúc Việt Nam ngày càng đạt chất lượng cao không chỉ về mặt công năng – kỹ thuật, mà cả sức truyền cảm nghệ thuật để sớm có được những viên ngọc quý đóng góp vào kho tàng sáng tạo kiến trúc kỳ vĩ của Thế giới. Tự thân kiến trúc ở đây phải chứa đựng không chỉ những điều kỳ diệu của công nghệ kỹ thuật cao, mà cả sự chinh phục ánh sáng phục vụ đắc lực cho nghệ thuật tổ chức không gian kiến trúc, cho ý tưởng chủ đạo của tư duy sáng tạo tác phẩm. Cụ thể là kiến trúc sư cần quan tâm đúng mức hơn, nghiên cứu nắm vững các cơ sở khoa học của thiết kế chiếu sáng trong kiến trúc, biết tham khảo trân trọng kinh nghiệm của các đồng nghiệp trên thế giới trong lĩnh vực này. Đồng thời biết phát huy nội lực, phấn đấu để khai thác những tiềm năng hiệu quả ánh sáng, và kinh nghiệm xử lý truyền thống của vốn di sản vãn hóa kiến trúc.
        Sự tương hợp giữa ánh sáng thiên nhiên với ánh sáng nhân tạo là rất quan trọng. Con người luôn luôn yêu bóng nắng, ánh trăng và cả ánh sao. Dù sống trong một thành phố hiện đại đến đâu, nhưng con người vẫn có thể thưởng thức được ánh sáng tự nhiên một cách thoải mái hào phóng và ta cần phấn đấu cho sự cộng sinh giữa ánh sáng tự nhiên và ánh sáng nhân tạo.