Nghệ thuật chiếu sáng

Chiếu sáng vì hiệu quả nghệ thuật kiến trúc phần 1

       Thực ra, trong việc bố trí ánh sáng, người ta không thể phân biệt chiếu sáng “kiến trúc” và chiếu sáng “công năng – kỹ thuật”. Đối với bất kỳ ngôi nhà nào, dù là rạp hát hay nhà kho, người thiết kế phải tận dụng mọi khả năng để nâng cao chất lượng kiến trúc của nội thất và luôn tự nhủ rằng kiến trúc ở đâu và bao giờ cũng phải gây được hiệu quả thẩm mỹ. Tất nhiên, tùy loại công trình, phương pháp và khả năng áp dụng các biện pháp chiếu sáng mà hiệu quả thẩm mỹ có khác nhau.

        Tuy vậy, không thể phân định ranh giới của chiếu sáng nghệ thuật kiến trúc với chiếu sáng “thực dụng” thuần túy ngay từ thời cổ sơ người ta cũng đã quan tâm đến khía cạnh thẩm mỹ của bố trí ánh sáng rồi.
        Chiếu sáng nội thất là một trong những bộ phận cấu thành của giải pháp kiến trúc. Tùy thuộc vào tính chất của căn phòng và công dụng của nó mà người thiết kế kỹ thuật ánh sáng và kiến trúc sư cần xác định đúng mức độ quan trọng và tỷ trọng tiện nghi của nó. Song, trong mọi trường hợp, các nhiệm vụ về kiến trúc và kỹ thuật ánh sáng đều phải giải quyết đồng bộ và cùng một lúc, tạo ra được những điều kiện chiếu sáng tối ưu và quen thuộc như đối với chiếu sáng tự nhiên ở ngoài trời. Tuy là một việc rất khó, song ý đồ dùng ánh sáng tự nhiên tạo ra một chế độ ánh sáng như vậy lại hoàn toàn là hợp lý và có cơ sở khoa học.
       Chiếu sáng tự nhiên được đặc trưng bởi mức độ rọi cao (đến hàng ngàn lux), độ chói giảm đều trong thị trường theo hướng từ trên xuống dưới, bóng tối dồn về một phía với quang phổ kiểu “ban ngày”. Thấu hiểu được bản chất của ánh sáng tự nhiên, kết hợp với việc không ngừng hoàn thiện kỹ thuật và phương tiện chiếu sáng, chúng ta sẽ dần dần đạt tới mục tiêu đó.
        Việc chọn hệ thống và phương thức chiếu sáng trước hết cần cãn cứ vào công dụng của phòng. Các mặt phẳng làm việc cần được chiếu sáng đầy đủ, còn các bề mặt thứ yếu – chiếu sáng với mức độ thấp hơn. Rõ ràng là không thể chiếu sáng với độ rọi như nhau cho tường phòng trưng bày tranh ảnh, chẳng hạn, với sàn phòng hoặc lối đi trong phòng triển lãm. Khả năng bố trí đèn không phải căn cứ trước hết vào mục đích trang trí kiến trúc mà còn phải dựa vào giải pháp cấu tạo của nhà. Các bộ phận cấu thành của nhà có liên quan đến giải pháp chiếu sáng có thể kể ra ở đây là hệ thống lỗ cửa sổ, các ô trên trần, hệ thống dầm. Để giải quyết cái gọi là “nghệ thuật kiến trúc”, suy cho cùng không gì khác hơn là lựa chọn các kiểu đèn và bố trí chúng một cách thích hợp vừa công nãng vừa thẩm mỹ.
Việc chọn khoảng cách giữa các đèn có một ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Chính cự ly này xác định nhịp điệu ánh sáng. Nhịp điệu này tuyệt nhiên không được trái nghịch với nhịp điệu kiến trúc.
           Một điểu cần lưu ý khi giải quyết vấn đề chiếu sáng nghệ thuật kiến trúc là cần tập trung nguồn ánh sáng cho hệ thống chiếu sáng chung. Trường hợp cá biệt mới bổ sung thêm đèn cho chiếu sáng cục bộ với mục đích thuần túy trang trí. Cần lưu ý rằng, đèn tường sử dụng vào mục đích này phải có chao chụp hợp lý. Tuy nhiên, với cách bố trí như vậy, ở trung tàm thị trường các vật nhìn sẽ bị lớn, độ chói của tường không đều, độ rọi trên các bề mặt nằm ngang cũng không như nhau. Nói tóm lại đó là có tình trạng bất tiện nghi về điều kiện nhìn trong thiết kế chiếu sáng. Việc sử dụng các loại đèn có ánh sáng tán xạ treo trên trần phòng hoặc đèn tường có ánh sáng phản xạ theo nguyên tắc các đèn sáng hơn dược đặt xa thị trường sẽ tạo nên một hệ thống chiếu sáng chung thích hợp. Khi đó trần và phần trên của tường sẽ có độ chói lớn, còn trên sàn sẽ có độ rọi đồng đều.

          Người thiết kế cần căn cứ vào yêu cầu kiến trúc đề ra đối với việc trang trí từng loại phòng mà lựa chọn kiểu đèn cho thích hợp. Các đèn này phần lớn thuộc loại đèn chuyên dụng và có tác dụng trang trí nên giá thành trang thiết bị chiếu sáng có tãng lên. Song điểu đó không có nghĩa là phi kinh tế, vì chính các đèn này, đã thay thế và hoàn bù đủ chi phí cho những bộ phận trang trí khác.