Nghệ thuật chiếu sáng

Chiếu sáng tự nhiên cho công trình khác

 1.Chiếu sáng cho bệnh viện
Chiếu sáng tự nhiên cho bệnh viện đồng thời thỏa mãn 2 yêu cầu:
– Thỏa mãn điều kiện an dưỡng cho bệnh nhân.
– Đảm bảo điều kiện của y bác sĩ và nhân viên phục vụ.
Đối với phòng chiếu sáng chất lượng cao: phòng phẫu thuật v.v… ánh sáng phải đủ cường độ, phân bô đều và ổn định, không che bóng, không gây lóa mắt. Thường đặt cửa ở hướng Đông – Bắc, Bắc, Tây – Bắc.
– Phòng bệnh nhân, yêu cầu ánh sáng dịu, đồng thời đảm bảo số giờ chiếu nắng vào phòng theo yêu cầu vệ sinh như tiêu chuẩn quy định.
Thời gian chiếu nấng phụ thuộc hướng cửa lấy ánh sáng, thường đặt cửa ở hướng Đông – Nam, hoặc hướng Nam.
Ở một số nước châu Âu, số giờ chiếu nắng cho các phòng bệnh nhân, kiến nghị mùa hè không ít horn 8 giờ, mùa xuân, mùa thu không ít hom 3 giờ.
2 Chiếu sáng cho trường trung tiểu học, nhà trẻ, mẫu giáo
      Những loại công trình này, chiếu sáng và chông nắng yêu cầu rất cao. Ánh sáng không đủ, gây ra bệnh mắt trầm trọng, chiếu nắng không đủ là nguyên nhân gây ra các bệnh cúm cho học sinh.
Thiết kế chiếu sáng tự nhiên cho các lớp trung tiểu học, trước tiên nên xem xét những giải pháp hình thành hoàn cảnh ánh sáng có đủ điều kiện tạo nên độ nhìn tốt nhất cho học sinh: tập trung, thoải mái, hao phí thị lực ít nhất khi nhìn lên bảng, lên bàn học. Chiếu sáng tự nhiên trong lớp học thậm chí cả ở những giảng đường nhỏ cần phải tạo nên sự phân bố ánh sáng một cách đểu đặn đến vị trí học sinh, với điều kiện nguồn ánh sáng chính phải đi từ phía trái sang phía phải, phía trên xuống phía dưới để khi ghi chép học sinh không bị sấp bóng tay viết lên trang vở. Loại cửa sổ lấy ánh sáng thích hợp cho các lớp học giảng đường là các bãng cửa (khống dùng các tường trung gian giữa các lỗ cửa) để ánh sáng sáng đều từ đầu lớp đến cuối lớp.
         Với các lớp học sâu trên 6m thì có thể có những bãng cửa bổ sung ánh sáng ở phía phải của học sinh. Tuyệt đối không được mở cửa sổ, cửa đi của lớp ở mặt tường phía sau, đối diện với bảng đen nhằm để tránh lóa bảng.
Các cửa sổ lấy ánh sáng lớp học cũng vì thế nên hướng về hướng Bắc, cửa bổ sung về hướng Nam. Nếu buộc phải quay về hướng khác bất lợi thì phải có các thiết bị che nắng. Tuyệt đối không được để ánh nắng rọi trực tiếp vào chỗ ngồi học sinh. Vì bầu trời thay đổi bất thường nên các lớp học ngoài chiếu sáng tự nhiên còn cần phải kết hợp với chiếu sáng nhân tạo (với điều kiện tạo nên ánh sáng trắng điều hòa khắp lớp học như chiếu sáng tự nhiên (dùng đèn huỳnh quang là tốt nhất). Chiếu sáng nhân tạo cho bảng đen phải hết sức tránh gây hiện tượng lóa bảng. Muốn vậy nguồn sáng này nên bố trí ngay phía trên bảng sát với bảng.
Trong lớp học chất lượng ánh sáng là chỉ tiêu hoàn cảnh ánh sáng tốt nhất về phương diện thị lực, trên mức độ rất lớn quyết định bởi giá trị độ rọi trên mặt bảng đen, trên mặt bàn học.
      Thông thường, chất lượng chiếu sáng của lớp học đánh giá bằng tỷ số độ chói giữa bề mặt giới hạn của phòng với độ chói trên mặt bảng đen, trên mặt tập ghi trên bàn học. Vì vậy sơn đen mặt bảng và bàn học là sai lầm.
Những nghiên cứu của các nước Anh, Mỹ đều cho thấy độ chói trên tường, trần, trên bàn học có ảnh hưởng rất lớn đối với chất lượng ánh sáng trong lớp học.
Bằng kết quả thực nghiệm, tỷ lệ độ chói của các bề mặt trong tầm nhìn của học sinh tốt nhất như sau:
– Mục tiêu quan sát với các bể mặt lân cận: 3/1
– Mục tiêu quan sát với mặt tường trước mặt: 1,1/1
– Mục tiêu quan sát với mặt tường 2 bên: 1,4/1
Nếu sử dụng cửa sổ băng dài, tường, trần mầu nhạt (plb > 0,7), mặt cửa bằng kính định hướng ánh sáng, tạo nên trường ánh sáng đồng đều trong phòng, thì có thể đạt được những tỷ lệ độ chói trên đây.
Xét các điều kiện cụ thể về mặt thi công và quản lý sau này, kiến nghị tỷ lệ độ chói giữa các bề mặt trong tầm nhìn của học sinh như sau:
– Giữa mặt giấy của vở học với mặt bàn: 3/1
– Giữa mặt giấy của vở học với mặt tường, trần: 10/1
– Mặt cửa và mặt tường giữa cửa: 20/1.
      Bàn ghế học mầu nhạt có ảnh hưởng rất tốt đối với hoàn cảnh ánh sáng trong phòng, nếu sơn mầu xanh lá cây nhạt, có thể giúp cho mắt làm việc yên tĩnh. Độ chói của mặt bảng đen và những bảng biểu giảng dạy với độ chói của mặt tường có tác dụng rất đặc biệt với độ nhìn, kiến nghị tỷ lệ này là 1/3.
Trên thực tế sử dụng, những ngày có nhiều trực xạ mặt trời, ánh sáng tự nhiên trong phòng tăng lên đáng kể, làm cho lớp học quá sáng, độ chói trên các bề mặt trong tầm nhìn của học sinh tăng lên, làm cho thị lực rất mau mỏi mệt. Vì vậy cần có giải pháp hạn chế khả năng tăng cường ánh sáng lấy vào phòng khi có nhiều trực xạ mặt trời.
       Tỷ lệ các kích thước cao X rộng X dài (H X B X L) của lớp học có ảnh hưởng rất lớn đối với ánh sáng lấy vào phòng. Xu hướng hiện nay là cố gắng thu nhỏ mặt bằng tổng thể của trường học, tức là rút ngắn khoảng cách giữa các khối lớp học, đồng thời hạ thấp chiều cao phòng học, nhằm mục đích giảm bớt chi phí xây dựng và bảo trì sau này.
Khảo sát thực tế cho thấy rằng, xu hướng này có thể thực hiện được khi các bề mặt trong phòng đều sử dụng mầu sáng, cửa lấy ánh sáng bằng những lá chớp quây mầu sáng, vừa chống được trực xạ vừa định hướng tốt ánh sáng lấy vào phòng.
Để tránh hiện tượng phản xạ mặt gương từ các mặt cửa sổ và từ các nguồn sáng nhân tạo ảnh hưởng đến sự lóa bảng thì vật liệu làm bảng đen không nên láng bóng mà nên xỉn mờ.
3. Chiếu sáng cho văn phòng, các phòng nghiên cứu thiết kế
        Điều kiện chiếu sáng tự nhiên cũng giống như lớp học và giảng đường vì thế ánh sáng tự nhiên chủ yếu bảo đảm từ hệ thống cửa ở những tường bên. Các cửa này thường là những mảng kính lớn từ sàn đến trần, hoặc là các băng cửa từ độ cao cách mặt sàn từ 1 – 1,2m. Độ sâu các phòng vì chỉ có điều kiện lấy ánh sáng từ một phía nên cần giới hạn dưới 6m. Hệ thống chiếu sáng này cũng thường phải kết hợp với chiếu sáng nhân tạo kiểu các trần sáng đều với các đèn lộ hoặc là ẩn kín. Kính cửa sổ để tránh nắng và hiệu ứng bẫy nhiệt thường dùng kính mầu phản quang, đôi khi còn phải bổ sung sau lớp kính một hệ thống rèm cố định hoặc di động.
4. Chiếu sáng một số các công trình công cộng khác
Nguyên tắc chiếu sáng tự nhiên cho các nhà công cộng là phải đồng thời thỏa mãn 2 yêu cầu:
– Bảo đảm các điều kiện vệ sinh – công năng.
– Đảm bảo các yêu cầu về đặc thù kiến trúc loại hình và chất lượng thẩm mỹ, tạo cho công trình có ngôn ngữ kiến trúc riêng, phù hợp với điều kiện địa hình khí hậu và cảnh quan chung.
Muốn thế phải nghiên cứu sự ảnh hưởng sấp bóng của các công trình và cây cối xung quanh, đảm bảo các tầm nhìn cần thiết từ nội thất đến cảnh quan bầu trời bên ngoài. Việc chọn lựa độ cao cho phòng cũng như các hình thức che nắng là giải pháp đầu tiên để chọn lựa kiểu dáng và giải pháp chiếu sáng.