Nghệ thuật chiếu sáng

Chiếu sáng nhân tạo trong nhà phần 1

1. Nguyên tác chung của nghệ thuật chiếu sáng nội thất
       Một thiết kế -chiếu sáng nội thất hoàn hảo phải được giải quyết tốt ba cơ sở cũng chính là 3 tiêu chí sau đây:
– Cơ sở thích ứng công năng – nhằm bảo đảm đủ ánh sáng cho các cống việc cụ thể, phù hợp với chức năng của nội thất.
– Cơ sỏ đảm bảo chất nghệ thuật kiến trúc – nhằm tạo được một ấn tượng thẩm mỹ của nghệ thuật kiến trúc và các vật trưng bày trong nội thất.
– Cơ sở hợp lý kinh tế – kỹ thuật nhằm xác định các phương án tối ưu của giải pháp chiếu sáng thỏa mãn cả công năng nghệ thuật kiến trúc.
         Theo công năng phải bảo đảm tiêu chuẩn độ chiếu sáng (còn gọi là độ rọi) trên mặt phẳng ngang (mặt phẳng làm việc).
Tiêu chí nghệ thuật kiến trúc nội thất đòi hỏi người thiết kế phải kết hợp khéo léo ánh sáng với đặc thù không gian, hình dạng khối mảng kiến trúc, các thủ pháp trang trí điêu khắc và mầu sắc chất liệu của nội thất, thích ứng với tâm sinh lý con người để tạo nên một hiệu quả cảm xúc nghệ thuật hài hòa gây ấn tượng tốt. Lời giải của bài toán này hết sức phong phú, thật đa dạng, đòi hỏi sự sáng tạo phụ thuộc trí tưởng tượng của người thiết kế và không nên bao giờ cũng chỉ có một đáp số duy nhất. Người thiết kế giỏi phải biến giải pháp chiếu sáng như một nghệ thuật không thể tách rời với sáng tạo kiến trúc nội thất. Từ đó đã hình thành gần đây khái niệm “kiến trúc không gian ánh sáng nội thất”, như là một khái niệm mới lý tưởng sáng tạo quan trọng trong kiến trúc hiện đại.
         Tùy theo chức năng của nội thất, lời giải của bài toán nghệ thuật kiến trúc ánh sáng được tìm kiếm theo hai hướng sau đây:
Theo hướng thứ nhất, người ta nghiên cứu các đặc điểm của quy luật chiếu sáng của mặt trời trong tự nhiên, các quy luật cảm thụ hình khối, mầu sắc của mắt người trong ánh sáng mặt trời để bắt chước áp dụng trong chiếu sáng nội thất. Nói theo giáo sư N.M. Guxev – chuyên gia hàng đầu về chiếu sáng của nước Nga – đó là “con đường nội tiếp nội thất vào thiên nhiên” và thỏa mãn tốt nhất nhu cầu tâm sinh lý của con người. Bởi vì chiếu sáng tự nhiên bằng ánh sáng mặt trời là loại chiếu sáng quen thuộc nhất với loài người, nó đem lại sự cân bằng tâm sinh lý, trạng thái yên tĩnh cho con người.
         Đặc diểm của chiếu sáng tự nhiên trước hết là đặc điểm của sự phân bố độ chói trong trường nhìn của chúng ta: phần bầu trời cao nhất (thiên đỉnh) có độ chói lớn nhất, chân trời có độ chói trung bình và mặt đất – thấp nhất. Sự phân bố này của độ chói tự nhiên đã hình thành thói quen tâm sinh lý của con người. Khi đem tỷ lệ này vào nội thất, sẽ tạo được cảm giác tự nhiên, quen thuộc, yên tĩnh rất cần thiết cho các phòng làm việc, lớp học, nhà luyện tập và thi đấu thể thao, bệnh viện…
Đối với những không gian có yêu cầu độ rọi cao (từ 700 đến 12001x) có thể chọn giải pháp tạo một trần sáng. Khi đó sẽ gây được cảm giác không gian chan hòa ánh sáng, bầu không khí thêm trang trọng và có tính chất nghi lễ. Khi áp dụng trong kiến trúc có nhịp
lớn thì có thể loại bỏ được cảm giác thấp và đè nặng của kết cấu mái. Áp dụng giải pháp này cho các công trình ngầm (như metro, đường ngầm tunel…) cũng đạt được hiệu quả tương tự.
           Nhưng sự phân bố đều độ chói ở không gian xung quanh chúng ta lại không có lợi cho sự cảm nhận vẻ đẹp cấu trúc và hình khối, các chi tiết điêu khắc trang trí và thường tạo ra cảm giác đồng điệu căng thẳng, mệt mỏi, có tác động xấu tới tâm sinh lý con người. Sự chan hòa ánh sáng trong các sảnh nhà công cộng, trong phòng triển lãm trưng bày sẽ làm mất đi khả năng cảm nhận những nét gợi cảm ở vóc dáng hay trên khuôn mặt con người. Để khắc phục tình trạng này ta có thể bố trí thêm các nguồn sáng điểm có độ chói cao sắp xếp theo một nhịp điệu được xác định có ý định rõ ràng.
        Một đặc điểm có ý nghĩa quan trọng của ánh sáng tự nhiên là tính định hướng của nó: ánh sáng luôn tới từ phía trên, tạo thói quen nhận thức diện mạo con người. Các thực nghiệm đã cho thấy, người ta có thể không nhận ra khuôn mặt của chính mình, nếu nó được chiếu sáng nhân tạo từ phía dưới, bởi vì mắt người chưa quen với hướng ánh sáng đó và trong thế giới tự nhiên gần như không có những trắc nghiệm tương tự. Bởi vậy, nếu nội thất được chiếu sáng từ trên xuống, sẽ tạo được tình cảm tự nhiên và gần gũi, ấm cúng. Ngược lại là không bình thường. Các chuyên gia ánh sáng khuyên chúng ta nên để ánh sáng chiếu từ trên xuống, tạo thành góc nghiêng từ 45 đến 60° so với mặt phẳng ngang cũng vì lý do đó.