Nghệ thuật chiếu sáng

Bài học kinh nghiệm về thiết kế chiếu sáng nghệ thuật

      Ánh sáng thật thiết yếu trong quá trình nhận biết thế giới xung quanh của con người vì thế giới đồ vật chỉ hiện ra trước mắt con người khi chúng được chiếu sáng. Nói một cách khác, dưới hiệu quả ánh sáng thông qua thụ cảm thị giác (sự nhìn con người) mới có thể xác định được hình dáng, kích thước, vật liệu cũng như cảm giác được khối lượng và chất lượng của vật thể. Ánh sáng thường được coi là biểu tượng của sự sống trong khi bóng tối luôn liên quan đến sự chết chóc. Con người có thê chịu ảnh hưởng, bị chi phối bởi những thay đổi rất nhỏ của ánh sáng, thậm chí sự thay đổi đó không thể phân biệt được rõ ràng, nhưng lại có thể làm biến đổi trạng thái xúc cảm của mình. Những hiệu quả tương phản rất mãnh liệt giữa ánh sáng và bóng tối cho ta cảm xúc về sự vui vẻ hay sầu não. Ánh sáng chói lòa, rực rỡ tượng trưng cho tự do, hội hè trong khi bóng tối là sự cô đơn trống trải, là nơi ẩn náu trốn chạy mà con người thường tìm kiếm mỗi khi buồn khổ. Nhưng giữa hai trạng thái mang tính cực đoan này còn vô số các mức độ cảm xúc nội tâm tinh tế.

         Ánh sáng theo các kiến trúc sư không phải như gạch, kim loại hay vật thể có thể sờ mó xác định chính xác khối lượng mà nó là thứ vật liệu “phi vật chất” (thực chất vẫn là vật chất – dạng hạt). Cho dù ánh sáng không thể sờ mó được nhưng nó là yếu tố quan trọng cấu thành hiệu quả kiến trúc, một thành tố của tổ hợp nghệ thuật kiến trúc và có thể cảm nhận được. Các kiến trúc sư đặc biệt là các nhà designer hiện đại quan niệm “chất liệu ánh sáng” là một loại “chất liệu thành tố” quan trọng có thể góp phần nâng cao chất lượng thẩm mỹ cho công trình của mình.

   Một sô bài học cần khai thác theo kinh nghiệm thê giới

Gần đây một tổ chức quốc tế tập hợp những kỹ sư đầu ngành trong lĩnh vực thiết kế chiếu sáng đã đưa ra các chỉ tiêu để đánh giá chất lượng của công trình như sau:

–    Hệ thống chiếu sáng phải có vai trò nhấn mạnh các đặc điểm của kiến trúc nghệ thuật của công trình được chiếu sáng.

–    Hệ thống chiếu sáng tôn trọng vẻ đẹp tự nhiên của công trình hoặc tạo ra sự thay đổi một cách đáng kể bộ mặt kiến trúc nhằm gây cảm giác mới lạ và hấp dẫn.

–    Các giải pháp chiếu sáng phải phù hợp với không gian chức năng nội thất và cảnh sắc ngoại thất công trình.

–    Các cấu kiện của hệ thống chiếu sáng như đèn, cột đèn, thiết bị gá lắp… phải có kiểu dáng phù hợp với phong cách kiến trúc.

–    Các đặc điểm về văn hóa, địa lý tại địa phương nơi đặt công trình cần phải được xem xét một cách thỏa đáng trong quá trình phối hợp thiết kế giữa kiến trúc sư và kỹ sư điện chiếu sáng.

–      Sự thỏa mãn về mức độ chiếu sáng công trình phải tương thích với mục đích quan sát.

–      Chỉ số hạn chế chói lóa và hệ số tương phản.

–      Giải pháp tiết kiệm điện năng tiêu thụ và tiết kiệm đầu tư cũng như bảo trì quản lý.

–      An toàn cho khai thác sử dụng và bảo vệ.

–    ứng dụng về mầu sắc chất liệu, cách điều khiển ánh sáng để tăng thêm hiệu quả về nghệ thuật và thẩm mỹ chiếu sáng.

Như vậy có thể thấy ở các nước phát triển, các nghiên cứu về kỹ thuật chiếu sáng nói chung và nghệ thuật chiếu sáng kiến trúc nói riêng đã đạt được sự đầu tư thích đáng với những thành tựu đáng kể. Những nội dung nghiên cứu của Phần I này muốn đóng góp vào việc khai thác những thành tựu đó có thể xem đây là các cơ sở khoa học để hoàn thiện và nâng cấp các chỉ dẫn thiết kế, đánh giá nghiệm thu và điều hành công nghệ chiếu sáng đô thị Việt Nam những năm tới.